O pochodzeniu podstawowych nazw grupowych w onkologii: rak i mięsak

O ile termin tumor!guz jest pewnym prowizorium diagnostycznym, a jego bardzo ogólna definicja wystarcza w codziennej praktyce lekarskiej (słowo to nie jest raczej używane jako dokładne określenie naukowe), o tyle nazwom łac. carcinoma (poi. rak) i gr.-łac. sarcoma (poi. mięsak) przypisuje się bardzo ścisłe i jednoznaczne znaczenia, zwłaszcza w terminologii naukowej.

Polskie słowo rak jako określenie rodzaju złośliwej choroby nowotworowej jest tłumaczeniem łacińskiego, rzeczownika cancer, oznaczającego pierwotnie „raka” lub „kraba”, odpowiadającego greckiemu rzeczownikowi o KapKio voę/ho karkinos, którego główne znaczenie to także ‘rak’ lub ‘krab morski’23. Prawdopodobnie tej greckiej formy używał już Hipokrates z Kos (460-370 p.n.e.) nazywając tak twarde guzy, które przeciwstawiał miękkim guzom chSrificci/oidemai czyli ‘nabrzmieniom’ (z tej nazwy wywodzi się łac. oedema – obrzęk).

Łacińską nazwę cancer rozpowszechnili Aulus Cornelius Celsus (53 p.n.e. – 7 n.e.), Galen (131-201), Paweł z Eginy (ok. 625-690) i Ibin Sina, znany jako Avicenna (980-1037). Powody jej przyjęcia przedstawił Paweł z Eginy, pisząc: „Rak pojawia się w każdej części ciała (…) ale szczególnie często w piersiach kobiet (…) i ulega owrzodzeniu. Żyły wokół są wypełnione i napięte niczym odnóża zwierzęcia zwanego krabem, i stąd choroba wzięła swą nazwę. Ale niektórzy powiadają, że jest ona tak nazywana dlatego, że przytwierdza się do części ciała którą zawładnie tak uporczywie, jak to czyni krab”24.

Desygnat podstawowego znaczenia słowa rak, czyli “() niedużego jadalnego skorupiaka [który] gnieździ się w wodzie wśród korzeni drzew przybrzeżnych lub pod kamieniami (…)” nie bardzo przypomina wyglądem owrzodzenia rakowe piersi. Owrzodzenia takie są zwykle okrągłe, o nierównej powierzchni i bardziej przypominają wyglądem owalny głowotułów krabów morskich, zamieszkujących wody morskie krajów śródziemnomorskich (o łac. systematycznej nazwie rodzajowej Cancer) niż raków zamieszkujących wody śródlądowe środkowej Europy i mającego wydłużone, gładkie ciało, należących do rodzaju Ascatus. Tak więc używane od XVII w. znaczenie ‘choroba nowotworowa’ słowa rak zostało przyswojone w wyniku niedokładnego przetłumaczenia greckiego i łacińskiego wyrazu źródłowego.

Dodaj Komentarz